Baza wiedzy o alergii

Pyłkowica - objawy i sezony

Pyłkowica (sezonowy alergiczny nieżyt nosa, „katar sienny") to reakcja na pyłki roślin. Typowe objawy: wodnisty katar, napadowe kichanie, zatkany nos, świąd nosa i podniebienia oraz łzawienie i świąd oczu (alergiczne zapalenie spojówek). Objawy nawracają co roku w tym samym okresie.

Orientacyjne sezony w Polsce

• Drzewa wczesne (olcha, leszczyna): styczeń–kwiecień.
• Brzoza: marzec–maj, szczyt w kwietniu (szczyt pyłkowicy drzew).
• Trawy: maj–wrzesień, szczyt czerwiec–lipiec (najczęstsza przyczyna w Polsce).
• Bylica: lipiec–wrzesień.
• Ambrozja: sierpień–październik.

Terminy przesuwają się z pogodą i regionem - dokładne, aktualne poziomy dla Twojego województwa i powiatu znajdziesz na mapie w aplikacji Pylnik, a opis każdej z 14 roślin (objawy, krzyżowe, porady) w atlasie alergenów.

Alergia krzyżowa (zespół OAS)

Niektóre białka pyłków są podobne do białek pokarmów (np. z rodziny PR-10 czy profiliny). U części osób uczulonych na pyłki zjedzenie takiego pokarmu może wywołać reakcję krzyżową - najczęściej łagodny świąd lub pieczenie warg, języka i gardła. To zespół alergii jamy ustnej (OAS).

Klasyczne pary pyłek–pokarm

• Brzoza / olcha / leszczyna: jabłko, gruszka, wiśnia, brzoskwinia, orzech laskowy, marchew, seler, soja.
• Bylica: seler, marchew, przyprawy (kminek, kolendra, anyż), słonecznik.
• Trawy: melon, arbuz, pomidor, kiwi, pomarańcza.
• Ambrozja: melon, banan, ogórek, cukinia.

Ważne w praktyce

Objawy nasilają się w sezonie pylenia danej rośliny i dotyczą części uczulonych. Białka wywołujące OAS są wrażliwe na temperaturę - po obróbce termicznej (pieczenie, gotowanie) objawy zwykle nie występują. Skaner produktów w Pylniku ostrzega o możliwej reakcji krzyżowej żółtym alertem, gdy roślina z Twojego profilu aktualnie pyli. Pełne listy pokarmów krzyżowych znajdziesz na stronach roślin w atlasie alergenów.

Immunoterapia alergenowa (odczulanie)

Immunoterapia alergenowa to jedyna przyczynowa metoda leczenia alergii zależnej od przeciwciał IgE. Polega na wielokrotnym, kontrolowanym podawaniu wyciągu alergenowego, aby wytworzyć tolerancję układu odpornościowego i złagodzić lub usunąć objawy przy naturalnym kontakcie z alergenem.

Dwie formy podania

• SCIT - podskórna (zastrzyki): najpierw co tydzień, potem rzadziej; podawana pod obserwacją w placówce.
• SLIT - podjęzykowa (krople lub tabletki): pierwsze podanie w gabinecie, kolejne w domu. Badania wskazują na podobną skuteczność obu metod w alergii układu oddechowego.

Ile trwa i kiedy się zaczyna

Pełny cykl trwa zwykle 3–5 lat, choć złagodzenie objawów bywa odczuwalne już w pierwszym roku, a efekt utrzymuje się przez lata po zakończeniu. Immunoterapię pyłkowicy rozpoczyna się poza sezonem pylenia danego alergenu - np. odczulanie na brzozę planuje się zwykle na kilka miesięcy przed sezonem kwiecień–maj, na trawy przed sezonem maj–lipiec, a na bylicę przed sezonem lipiec–wrzesień. Immunoterapia na roztocza bywa prowadzona całorocznie.

Wskazania i kwalifikacja

Stosowana m.in. w alergicznym nieżycie nosa, alergicznym zapaleniu spojówek, astmie alergicznej oraz alergii na jad owadów. Rozważana zwłaszcza, gdy leki objawowe nie kontrolują dolegliwości lub trzeba je stosować przewlekle. O kwalifikacji, preparacie i terminie decyduje lekarz alergolog na podstawie wywiadu i testów. Dostępna od ok. 5. roku życia, bez górnej granicy wieku.

Diagnostyka alergii

Rozpoznanie stawia lekarz alergolog na podstawie wywiadu i badań. Nie ustala się go samodzielnie - te same objawy mogą mieć różne przyczyny.

Najczęstsze badania

• Testy skórne (punktowe, prick) - kropla alergenu na skórze przedramienia; odczyt po ok. 15 minutach.
• Swoiste IgE z krwi - przeciwciała przeciw konkretnym alergenom; przydatne, gdy testów skórnych nie można wykonać.
• Diagnostyka molekularna (komponentowa) - wskazuje konkretne białko alergenu; pomaga ocenić ryzyko reakcji krzyżowych i zakwalifikować do immunoterapii.

Łagodzenie objawów na co dzień

Poniższe działania mają charakter organizacyjny i profilaktyczny. O lekach i ich dawkowaniu decyduje lekarz lub farmaceuta.

Ograniczanie kontaktu z pyłkami

• Sprawdzaj prognozę pylenia i planuj aktywność na zewnątrz poza szczytem (funkcja Bezpieczny spacer w Pylniku).
• Wietrz mieszkanie po deszczu lub wcześnie rano/późnym wieczorem, gdy stężenie pyłków jest niższe.
• Po powrocie do domu przepłucz nos i twarz, zmień ubranie; unikaj suszenia prania na zewnątrz w sezonie.
• Rozważ filtr przeciwpyłkowy w samochodzie i oczyszczacz z filtrem HEPA.

Leczenie objawowe (po konsultacji)

Najczęściej stosuje się leki przeciwhistaminowe, donosowe glikokortykosteroidy i krople do oczu. Dobór zależy od objawów i chorób współistniejących - skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Smog a alergia

Zanieczyszczenie powietrza (pyły PM2.5/PM10) nie wywołuje alergii, ale może nasilać jej objawy: drażni błony śluzowe nosa i oczu oraz drogi oddechowe, a cząstki pyłu mogą zwiększać reaktywność na alergeny. W dni z wysokim smogiem i jednocześnie wysokim pyleniem objawy bywają silniejsze.

Pylnik pokazuje smog (europejski indeks EAQI oraz PM2.5 i PM10) obok pylenia - w dni „podwójnie złe" rozważ ograniczenie intensywnego wysiłku na zewnątrz.

Co oznacza indeks EAQI?

EAQI (European Air Quality Index) to europejski indeks jakości powietrza w sześciostopniowej skali: od „bardzo dobrej" do „skrajnie złej". Wyliczany jest z najgorszego w danym momencie składnika spośród pyłów zawieszonych PM2.5 i PM10, ozonu (O3) i dwutlenku azotu (NO2). Ten sam indeks stosuje Europejska Agencja Środowiska - dzięki temu odczyt z Polski można porównywać z całą Europą.

Jak sprawdzić smog w swojej okolicy?

Najprościej w aplikacji Pylnik: mapa smogu pokazuje indeks EAQI oraz stężenia PM2.5 i PM10 dla województw i powiatów w całej Polsce, z prognozą na kolejne dni - obok pylenia, więc od razu widać dni „podwójnie złe" dla alergika. Dane pochodzą z europejskiego systemu Copernicus (CAMS). Pomiary referencyjne ze stacji publikuje też GIOŚ.